Albanië terecht label veilig land?

De regering stelt jaarlijks een lijst op van veilige landen van herkomst. De Raad van State oordeelde recent (op 20 februari) dat Albanië in 2016 terecht aan de lijst is toegevoegd. In het verleden besliste de raad nochtans tot vier maal toe dat Albanië van de lijst geschrapt moest worden. Ook Georgië, dat in 2016 op de lijst kwam ondanks een negatief advies van het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS), ziet de Raad van State geen problemen.

Vluchtelingenwerk Vlaanderen betreurt deze uitspraak. Naar onze mening is er nog steeds een belangrijk aantal Albanese asielzoekers die bewijzen het slachtoffer van vervolging te zijn. In Georgië liggen er nog bevroren conflictgebieden waar de situatie in een mum van tijd opnieuw gevaarlijk kan worden. Het concept veilig lang dient volgens ons niet om een goede beoordeling van asielaanvragen te verzekeren maar is in de eerste plaats ingegeven door ontrading. Het maakt de bewijslast groter voor asielzoekers en veroorzaakt een snellere afhandeling van hun dossier.

Hoe komt de lijst veilige landen tot stand?

Door de omzetting van een Europese richtlijn kan de Belgische overheid sinds 2012 landen aanduiden die zij beschouwt als veilige landen van herkomst. Asielzoekers uit die landen doorlopen een snellere asielprocedure en dragen zelf een grotere bewijslast. De lijst is dan ook ontradend bedoeld. Minstens één keer per jaar moet de overheid een geactualiseerde lijst opstellen per Koninklijk Besluit (KB). Op dit moment staan deze landen op de lijst: Albanië, Bosnië-Herzegovina, Georgië, India, Kosovo, Macedonië (voluit: Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië), Montenegro en Servië. Voorafgaand aan zo'n KB levert CGVS een advies; het staat de regering vrij hier tegenin te gaan. Eventuele controle achteraf gebeurt door de Raad van State.

Al sinds 2012 zet de overheid Albanië op de lijst van veilige landen van herkomst. In 2012, 2013, 2014 én 2015 vernietigde de Raad van State het KB op dat punt, omdat het aantal positieve asielbeslissingen voor Albanië te hoog lag om van een veilig land te kunnen spreken. Toch werd Albanië opnieuw opgenomen in het KB van 3 augustus 2016. De regering voegde op dat moment trouwens ook Georgië toe. Tegen dat KB tekenden de Association pour le Droit des Étrangers (ADDE), CIRÉ en Ligue des droits de l’Homme beroep aan bij de Raad van State. Enkele dagen geleden publiceerde de Raad van State zijn oordeel over het KB van 2016. De raad schaart zich deze keer wel achter het KB, ook voor Albanië. Daarbij verwijst de raad naar een daling van de erkenningsgraad voor asielzoekers uit Albanië in de loop van de jaren (van 11,4% positieve beslissingen in 2012, 13,7% in 2013, 12,9% in 2014 naar 8,3% in 2015) en de inschatting dat het aantal gevallen van eerwraak en vendetta is verminderd. Toch is Albanië in de top 10 blijven staan van de landen van herkomst van asielzoekers. Het beschermingspercentage is inderdaad gedaald, in 2017 zelfs tot 5.1 %, maar in absolute cijfers blijft de beschermingsnood substantieel. Per jaar noteren we nog altijd meer dan 50 personen uit Albanië die asiel krijgen. Over Georgië bevestigt de Raad van State het oordeel van de Belgische overheid dat de onzekerheid na een regimewissel geen reden is om het land te weren uit de lijst veilige landen van herkomst.

Wat is het standpunt van Vluchtelingenwerk Vlaanderen over de lijst veilige landen?

Vluchtelingenwerk Vlaanderen verzet zich van bij de aanvang tegen het concept van de lijst veilige landen van herkomst. Die lijst is geen instrument voor een correcte verwerking van asielaanvragen, maar om mensen op de vlucht te ontraden om asiel aan te vragen. We achten het bovendien onmogelijk om de veiligheid van een bepaald land op algemene wijze te evalueren. Sommige asielzoekers uit zogenaamd veilige landen zijn slachtoffers van herhaalde discriminatie, vervolging en schending van hun mensenrechten. In een land als Georgië liggen bevroren conflictgebieden (zoals Abchazië en Zuid-Ossetië) waar de situatie snel opnieuw onveilig kan worden.

Samen met meer dan 90 ngo's verenigd in de European Council on Refugees and Exiles (ECRE) volgen we ook de werkzaamheden van de Europese Commissie, die de opmaak van een Europese lijst van veilige landen van herkomst voorbereidt. ECRE heeft er een duidelijk standpunt over. Het concept van veilige landen botst volgens ECRE met de geest van het Vluchtelingenverdrag, dat mensen beschermt wanneer ze om individuele redenen gevaar lopen in hun land van herkomst. De concrete uitwerking van een Europese lijst van veilige landen van herkomst, zo waarschuwt ECRE, dreigt een 'race to the bottom' te worden. De soepelste evaluatie van veiligheid neemt daarbij de overhand. Dat blijkt ook uit de voorlopige Europese lijst. Daarop staan niet alleen de Balkanlanden die je al op de Belgische lijst zag staan, maar ook Turkije. Dat het Turkse regime zeer regelmatig de rechten schendt van journalisten, academici, magistraten en van zijn Koerdische inwoners vormt blijkbaar geen bezwaar. Dat Turkije een loopje neemt met de rechten van migranten die vanuit Europa zijn teruggestuurd, al evenmin. Hier vindt je het volledige ECRE-standpunt over veilige landen. Het dateert van 2015 maar blijft actueel.