Nieuws

Regering heeft asielcrisis misbruikt om rechten asielzoekers te beperken

Tenten in het Maximiliaanpark in augustus 2015

2015 was een berucht jaar in de geschiedenis van het asiel- en migratiebeleid. Door de grote vluchtelingenstroom paste onze regering een aantal crisismaatregelen toe. Vluchtelingenwerk volgde een jaar lang dit crisisbeleid nauw op en goot dit in het rapport ‘Ceci n’est pas un demandeur d’asile…’ Uit het rapport blijkt dat de regering de crisis vooral gebruikt heeft om asielzoekers te ontraden asiel aan te vragen in België en hun rechten in te perken. ‘Eén van de maatregelen, de préregistratie zorgt er zelfs nu nog voor dat er asielzoekers op straat belanden. Sterker nog bij hun préregistratie-brief krijgen ze ook een ontradingsbrief waarin hen staat waarom ze best geen asiel aanvragen in België,’ zegt Charlotte Vandycke, directeur Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

Download het rapport ‘Ceci n'est pas un demandeur d'asile‘ hier

Deze wooncrisis kan je alleen oplossen met crisismanagement

Eind juni verslikten velen van ons zich in hun koffie. De minister van Wonen, Liesbeth Homans (N-VA), vertelde onomwonden dat ze geen weet had van huisvestingsproblemen voor erkende vluchtelingen. Groot was de verbazing bij alle organisaties, medewerkers, onderzoekers en vrijwilligers die al jaren de nijpende woonproblemen benoemen. De wooncrisis waar we mee kampen is immers niet ontstaan met de instroom van vluchtelingen, maar treft al jaren vele tienduizenden burgers.

Het is allesbehalve een geheim dat veel mensen zich in een kwetsbare woonpositie bevinden. De verhoogde instroom van erkende vluchtelingen doet de druk op de woningmarkt nog extra toenemen. 'Velen komen onherroepelijk op straat terecht', zo lazen we afgelopen zomer zonder franjes in de kranten. Voor elk individu of gezin dat erin slaagt een stabiele oplossing te vinden, blijft er een veelvoud in de kou staan. Hier en daar een winnaar, maar vooral verliezers. Toch is er volgens de minister geen vuiltje aan de lucht. Ook de OCMW-voorzitter van de grootste Vlaamse stad gaf te kennen dat hij niets extra wil doen om de zoektocht naar een woonst makkelijker te maken voor vluchtelingen. Met de kop in het zand is het moeilijk oplossingen te zien.

Crisismaatregelen nodig

Net voor de zomer keurde de Vlaamse regering de 'conceptnota private huur' goed. Daarin vinden we een aantal maatregelen terug die het betaalbaar en kwaliteitsvol aanbod op de private huurmarkt omhoog kunnen stuwen. Ook een aantal andere initiatieven, zoals extra middelen voor de gemeenten, meer budget voor het bouwen van sociale woningen en een stijging van de huursubsidiemiddelen zijn prima ondersteunende initiatieven op lange termijn. Alleen is het crisis vandaag. Een crisis los je op met ferme inspanningen en crisismanagement. In tijden van crisis volstaat een conceptnota niet.

Het middenveld recht in elk geval de rug. Tal van initiatieven werden en worden opgezet. In verschillende organisaties zijn enthousiaste, geëngageerde vrijwilligers en medewerkers aan de slag gegaan. Maar er is geen wondermiddel. Woningen komen niet uit de lucht gevallen. Als we precaire woonsituaties willen bannen en dak- en thuisloosheid willen bestrijden, dan moeten we nu actie ondernemen. Er liggen wel degelijk een paar oplossingen voor de hand.

Oplossingen bestaan

Leid mensen actief toe naar huursubsidies, sociale verhuurkantoren en sociale huisvestingsmaatschappijen. Maak de bestaande mogelijkheden toegankelijker zodat meer mensen er gebruik van kunnen maken. Dat vraagt onder meer om een snelle en substantiële budgetverhoging.

Heel wat woningen en appartementen staan langdurig leeg. Met beperkte herstellingen en renovaties kunnen veel van deze gebouwen snel woonklaar gemaakt worden. Een actief leegstandsbeleid kan het woningaanbod op zeer korte termijn aanzienlijk uitbreiden.

Wanneer de druk het hoogst is, moeten de meest vernieuwende ideeën een kans krijgen. Moeten we niet volop durven inzetten op nieuwe woonvormen en modulair bouwen? Kunnen we eindelijk de wettelijke drempels wegwerken die samenhuizen ontmoedigen en zelfs verhinderen?

De sociale huurmarkt is de plek bij uitstek waar de meest woonbehoeftigen een oplossing moeten vinden. Helaas stellen we vast dat deze onvoldoende afgestemd is op de noden van vandaag. Slechts 5 procent van de toewijzingen moeten voorbehouden worden voor precaire doelgroepen zoals daklozen en instellingsverlaters. Samen met de Vlaamse Woonraad vragen we de lokale besturen om dit percentage te verhogen.

Bovendien houden voorrangsregels voor mensen met lokale binding geen rekening met de woonbehoefte van de kandidaat-huurder. Zo worden erkende vluchtelingen met bijkomende drempels geconfronteerd. Omdat ze het woonlandschap onvoldoende kennen, de taal nog niet beheersen en een onzeker inkomen hebben, is er nood aan bijkomende begeleiding. Degelijke begeleiding kan ook potentiële verhuurders over de streep trekken en vooroordelen ontkrachten.

Tot slot is er dringend nood aan afstemming tussen de staatssecretaris voor Asiel en Migratie en de ministers van Wonen en van Welzijn. Mensen in onzekerheid laten in opvangvoorzieningen, of verplicht laten uitstromen zonder alternatief, gaat regelrecht in tegen het grondrecht op wonen en komt de integratie niet ten goede.

Deze wooncrisis kunnen we enkel bezweren door samen te werken. Wij reiken de hand naar de beleidsmakers op alle niveaus. Zij hebben de plicht om doortastend op te treden voor alle mensen in woonnood. Een nieuwe winter staat voor de deur. Niemand, nieuwkomer of Belg, zou in de kou mogen staan.

Frederic Vanhauwaert, Netwerk tegen Armoede; Joy Verstichele, Vlaams Huurdersplatform; Nils Luyten, Orbit; Dirk Masquillier, Samenlevingsopbouw; Jozef Hertsens, Vlos; Charlotte Vandycke, Vluchtelingenwerk Vlaanderen; Lies Baarendse, Huurpunt; Anne Dussart, Caritas; Paul Pataer, Liga voor Mensenrechten; Wouter Van Bellingen, Minderhedenforum 

Persbericht: Opvangwerking middenveld grotendeels opgedoekt

Vandaag, vrijdag 3 juni, nam de ministerraad  de beslissing om naast de sluiting van opvangcentra van Rode Kruis, Fedasil, Croix-Rouge en privé-initiatieven, ook een groot aantal individuele opvangplaatsen die georganiseerd worden door ngo’s, met name Vluchtelingenwerk Vlaanderen en Ciré, af te bouwen. Volgens onze bronnen zou het doek vallen over het overgrote deel van de opvangwerking van Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

Plannen voor de afbouw van opvangplaatsen lagen al een tijd op tafel omwille van de daling van de nieuwe asielaanvragen in ons land. De communicatie over deze beslissing laat zeer te wensen over. Dat betrokken organisaties en hun werknemers dergelijk verontrustend nieuws moeten vernemen in de pers en niet rechtstreeks, laat staan met enige duiding en argumentatie, op de hoogte worden gebracht, is zonder meer onbehoorlijk. Daarnaast is deze beslissing opmerkelijk en zorgwekkend om verschillende redenen:

  • Als het beleid kwalitatieve en efficiënte asielopvang voor ogen heeft, dan moeten beslissingen over de sluiting van opvangplaatsen gebeuren op basis van transparante, objectieve criteria en meetbare parameters, na een doorlichting van het complete opvangnetwerk, waarbij de kwaliteit, expertise, duurzaamheid en budgetvriendelijkheid van alle spelers en plaatsen worden geëvalueerd. Van een dergelijke doorlichting of evaluatie is in dit geval geen sprake. De opvang die georganiseerd wordt door het netwerk van Vluchtelingenwerk en Ciré is niet alleen kwalitatief hoogstaand, maar ook goedkoop en bovendien gericht op broodnodige integratie in de samenleving. Op een moment waarop veel asielzoekers erkend worden als vluchteling en op zoek gaan naar ondersteuning in hun integratieproces, roept deze keuze vragen op.
  • Het plan om een hoog aantal opvangplaatsen van Vluchtelingenwerk te sluiten komt er  op basis van politieke motieven. Met een beslissing tot grootschalige sluiting gaat de regering de facto over tot het quasi opheffen van een al 17 jaar bestaande samenwerking met het middenveld in de  opvang van asielzoekers. Organisaties die zich, naast hun rol van organisator van kwalitatieve opvang, ook constructief-kritisch uitlaten over het beleid en dat beleid monitoren zijn dus niet langer gewenst.

De rol van het middenveld binnen de asielopvang is nochtans cruciaal: Vluchtelingenwerk Vlaanderen is een pluralistische koepelorganisatie die 50 leden verenigt, veel waardevolle expertise en kennis verzamelt en ontsluit voor al wie vluchtelingen bijstaat in de samenleving, en garant staat voor kwalitatieve opvang met het oog op integratie.

Deze regering heeft er nooit een geheim van gemaakt dat ze het brede, pluralistische middenveld geen warm hart toedraagt. Die aversie zien we door deze beslissing helaas bevestigd, met ernstige gevolgen voor een toekomstgericht en breed gedragen vluchtelingenbeleid. Deze beslissing gaat namelijk voorbij aan wat daarvoor nodig is: een constructieve dialoog met het middenveld over de positie van mensen op de vlucht en de belangrijke rol van burgers en de brede samenleving in het onthaal en de integratie van vluchtelingen.