Veroordeling Kucam: gebrek aan transparantie en eerlijke procedures

  • veroordeling Kucam

Gisteren, dinsdag 12 januari, veroordeelde de correctionele rechtbank in Antwerpen het voormalige Mechelse N-VA-gemeenteraadslid Melikan Kucam tot 8 jaar cel wegens mensensmokkel, omkoping en lidmaatschap van een criminele organisatie. Tijdens de ambtsperiode van voormalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) heeft Kucam in ruil voor grote sommen geld humanitaire visa uitgereikt aan 95 mensen.

Voornamelijk aan Assyrische christenen uit Syrië en Irak die op deze wijze de Syrische oorlog wisten te ontvluchten. Uit het vonnis blijkt dat vele van deze mensen na hun aankomst nooit asiel aanvroegen in België en sommigen ook naar andere EU-landen trokken. Hoewel de voormalige staatssecretaris en diens kabinet beweren niet op de hoogte geweest te zijn van de wanpraktijken van Kucam, konden deze enkel plaatsvinden door het gebrek aan transparantie in het huidige systeem van humanitaire visa.

Zo werden de namen die Kucam voorlegde nagenoeg zonder controle doorgegeven aan de Dienst Vreemdelingenzaken met de instructie om een humanitair visum uit te reiken aan deze mensen. Het feit dat dit kon gebeuren is te danken aan het ontbreken van objectieve criteria om te bepalen wie al dan niet in aanmerking komt voor een humanitair visum.

Daarnaast zorgt het gebrek aan legale toegangspoorten tot Europa en België ervoor dat mensen in oorlogssituaties zich genoodzaakt voelen om dergelijke sommen geld te betalen om hier op veilige wijze te geraken.

Wat is een humanitair visum?

Een visum is een officiële toestemming om een land binnen te komen en er tijdelijk te verblijven. Je kan zo’n visum vragen om verschillende redenen. Bijvoorbeeld als toerist, om te studeren of voor een zakenreis. Je kan ook een visum aan te vragen om humanitaire redenen.

Er bestaat geen algemene juridische definitie van humanitaire visa. Wij verstaan hieronder de toelating tot het grondgebied van een land die gevraagd en verleend wordt vanwege een humanitaire reden of een bijzondere situatie waarin de betrokken persoon zich bevindt.

De procedure en criteria voor toekenning van een humanitair visum zijn niet in de wet geregeld. Humanitaire visa zijn een ‘discretionaire bevoegdheid’. Dat betekent dat de minister of staatssecretaris voor asiel en migratie persoonlijk mag beslissen wie wel of niet zo’n humanitair visum krijgt. Het is een gunst die verleend wordt, geen recht. Een duidelijk beslissingskader ontbreekt. Er is geen juridische definitie in de wet.

Het gebrek aan transparantie is de voorbije jaren meermaals door diverse organisaties aangeklaagd. Reeds in 2018 deed Vluchtelingenwerk een voorstel om het systeem van humanitaire visa in België te hervormen met het oog op een eerlijke, transparante en humane procedure. Deze zaak belicht nogmaals de noodzaak van objectieve criteria en een duidelijke en toegankelijke procedure.

Hoe kan het anders?

De praktijk leert dat humanitaire visa nu al hoofdzakelijk uitgereikt worden aan mensen die al een band hebben met ons land, bijvoorbeeld omdat ze hier familie hebben of hier eerder al legaal verbleven. Vluchtelingenwerk dringt erop aan om de mogelijkheid om een humanitair visum aan te vragen voor deze mensen om te zetten in een recht op een humanitair visum wanneer de band die ze met ons land hebben aan bepaalde voorwaarden voldoet.

Ook voor anderen moet het mogelijk blijven om een aanvraag voor een humanitair visum te doen. Deze aanvraag moet zowel door de mensen zelf gedaan kunnen worden – in de Belgische ambassade in hun land van herkomst – als door derden bij de Dienst Vreemdelingenzaken in Brussel, in opdracht van de betrokkene(n).

Mensen die naar België kunnen komen met een humanitair visum moeten eenmaal hier steeds een asielaanvraag indienen in ons land. Daarom stellen wij voor dat het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS) een advies geeft m.b.t. de prima facie slaagkansen van de aanvraag om internationale bescherming van de verzoeker alvorens het humanitair visum uitgereikt wordt.

Dit alles moet een plaats krijgen binnen een ruimer kader dat mensen op de vlucht voor geweld en vervolging de kans geeft om op legale en veilige wijze asiel aan te vragen in België. Het gebrek hieraan en aan een duidelijk wettelijk kader rond humanitaire visa leidt tot mensensmokkel, zowel door criminele organisaties die operationeel zijn op de Middellandse Zee of Atlantische Oceaan als door machtsmisbruik zoals in de zaak Kucam.

Meer weten?

In dit document werkten wij een voorstel uit om de procedure om humanitaire visa toe te kennen humaner, transparanter en eerlijker te maken.