Vluchtelingenwerk pleit voor toekomstbegeleiding en duidelijke regularisatiecriteria voor mensen zonder papieren

Sinds eind januari bezetten enkele honderden mensen zonder papieren de Begijnhofkerk in Brussel en de cafetaria van de Université libre de Bruxelles (ULB). Hun onzekere bestaan is onhoudbaar en daarom vragen zij een regularisatie van mensen zonder papieren in België. Via de campagne #wearebelgiumtoo, een initiatief van Sans-Papiers TV en de Coördinatie van mensen zonder papieren van België, verspreiden ze onder meer een petitie om hun eisen kracht bij te zetten.

Vluchtelingenwerk begrijpt de terechte verontwaardiging en bezorgdheid van de mensen in de kerk en de organisaties en individuen die hun eisen ondersteunen. Wij pleiten voor laagdrempelige opvang van mensen zonder papieren, met toekomstbegeleiding op maat, waarbij verblijfsrecht wordt toegekend om humanitaire redenen.

De overheid moet haar verantwoordelijkheid nemen tegenover mensen die al jarenlang in onzekerheid leven, mede door het complexe kluwen dat de Belgische Verblijfswet is. Heel concreet vragen we de Federale Overheid om een permanente voorziening voor tijdelijk verblijf in te richten voor mensen zonder papieren, waar er toekomstbegeleiding wordt georganiseerd op basis van gelijkwaardigheid, respect en autonomie.

Toekomstbegeleiding op maat

Asielzoekers die geen internationale bescherming krijgen of mensen in onwettig verblijf verliezen zich vaak in een onduidelijke toekomst. Dat schreven wij al in ons verkiezingsmanifest van 2019. Ze krijgen niet langer begeleiding, en komen op straat terecht. Opties zoals de opvang die Fedasil inricht voor vrijwillige terugkeerders zijn te hoogdrempelig, want ze zijn voorwaardelijk en gekoppeld aan slechts ééntoekomstperspectief: terugkeer. Het ondertekenen van een terugkeerovereenkomst is er verplicht.  

Toekomstbegeleiding moet meer zijn dan een poort naar terugkeer. In een overlevingsmodus is het immers onmogelijk om vrijwillige en duurzame toekomstkeuzes te maken. Onwettig verblijf brengt een dagelijkse stress met zich mee waar de overlevingseconomie domineert. Op straat is er zeer weinig ruimte om na te denken over de toekomst, en dus heeft toekomstbegeleiding door professionele welzijnskrachten daar slechts een zeer kleine kans op slagen.

Toekomstbegeleiding, met een begeleidingstraject op maat, is volgens ons de weg naar een duurzame oplossing. In een open opvangplaats kunnen mensen onderdak krijgen, en informatie over hun rechten en plichten, vrij van dwang. Dat kan bijvoorbeeld via organisaties die hulpverlening bieden aan asielzoekers buiten de opvang en aan mensen zonder wettig verblijf.

Migranten in transit

Net als voor mensen zonder wettig verblijf is er ook voor migranten in transit nood aan een individuele begeleiding die rekening houdt met hun specifieke noden en kwetsbaarheden. Ook zij hebben recht op een opvanggerichte toekomstbegeleiding, in een permanente infrastructuur voor tijdelijk verblijf.

Centraal hierbij staat het respect voor de waardigheid van migranten door hen onderdak, water, voedsel, hygiëne en medische zorg te bieden. Daarnaast moeten ook migranten in transit objectieve informatie krijgen over hun rechten en plichten. Ze moeten ook de zekerheid krijgen dat ze niet door de politie zullen worden opgejaagd, en dat ze in hun kwetsbare situatie bescherming genieten tegen misbruik.

Uitbreiding regularisatiecriteria

In 2000 en 2009 zijn regularisatiecampagnes opgezet waarbij door éénmalige en tijdelijke politieke akkoorden mensen in onwettig verblijf verblijfsdocumenten hebben gekregen. Vandaag leiden integratie en een lang verblijf in België niet tot een geldig verblijfstatuut. Dit is vooral te wijten aan de erg complexe en moeilijke procedure voor het aanvragen van een humanitaire regularisatie, de zogenaamde 9bis-aanvraag. Deze 9bis-aanvraag is voor mensen in onwettig verblijf vaak de enige resterende optie.

De 9bis-aanvraag is een uitzonderingsprocedure, die verder niet wordt toegelicht in de Vreemdelingenwet. Dit discretionaire karakter maakt het voor mensen in onwettig verblijf erg moeilijk om in te schatten of zij kans maken op een verblijfsvergunning via deze weg.  

Op basis van de praktijk identificeren we enkele situaties waarin een humanitaire regularisatie vandaag mogelijk wordt toegekend:

  • Iemand bevindt zich in een prangende humanitaire situatie, en het toekennen van een verblijfsvergunning is de enige oplossing om de schending van een mensenrecht te voorkomen.
  • Iemand bevindt zich in een onredelijk lange asielprocedure (3 tot 4 jaar).
  • Een familie met een schoolgaand kind, die een asielaanvraag hebben ingediend voor 1 juni 2007 én een ononderbroken verblijf van minstens 5 jaar in België hebben.
  • Iemand die staatloos is en geen verblijfsrecht heeft in het land buiten België waar die persoon een band mee heeft.

Naast deze situaties, zijn er nog individuele gevallen die hierbuiten vallen en ook humanitaire regularisatie kunnen verkrijgen. Maar door het gebrek aan duidelijke, wettelijke criteria is het nagenoeg onmogelijk om als aanvrager in te schatten of je al dan niet kans maakt op een humanitaire regularisatie. Daarnaast maakt de overgrote meerderheid van mensen in onwettig verblijf de facto geen kans op een humanitaire regularisatie, waardoor zij geen duurzame oplossing hebben en voor onbepaalde tijd in onwettig verblijf verkeren.

Een grote groep mensen in onwettig verblijf leven in precaire omstandigheden zonder zicht op een verblijfsvergunning, hoewel zij al vele jaren in België verblijven en werken. Met een uitbreiding van de huidige regularisatiemogelijkheden kan hierin verandering worden gebracht. De uitgebreide regularisatiemogelijkheden moeten op basis van wettelijke criteria beoordeeld worden, waarbij humanitaire redenen de doorslaggevende factor vormen. De criteria willen we samen met andere middenveldsorganisaties vormgeven.