Vluchtelingengezinnen: een netwerk werkt
Het project ‘Vluchtelingengezinnen: een netwerk werkt’ is een samenwerking tussen Vluchtelingenwerk Vlaanderen en 3 vrijwilligersverenigingen uit het Gastvrij Netwerk: Vluchtelingenplatform regio Dender, Vluchtelingenwerk Klein-Brabant-Vaartland en Huizen van Vrede. Dit project wordt gesubsidieerd door het Vlaams Ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin in het kader van projectoproep “Outreachend bereiken van mensen in armoede” en is onderdeel van de bredere campagne “Zorgen voor Morgen”.
Projectperiode: 1 maart 2020 – 28 februari 2022
Projectcoördinator
Fien Van Buggenhout

Fien Van Buggenhout

projectmedewerker gezinnen op de vlucht

Gezinnen op de vlucht in een kwetsbare situatie

Vluchtelingengezinnen ondervinden problemen op heel wat domeinen van het dagelijkse leven. Zij ervaren moeilijkheden op gebied van kwalitatieve huisvesting, de toegang tot onderwijs en gezondheidszorg en het vinden van werk. Daarbovenop dragen deze gezinnen een vluchtverhaal met zich mee. Ook de reis naar België, hun aankomst en verblijf in een asielcentrum laat op vele gezinnen een diepe indruk na. Die psychosociale uitdagingen hebben vaak een impact op zowel de ouders als de kinderen en op het functioneren van het gezin in het algemeen. Mensen op de vlucht geven aan dat ze zich moeilijk kunnen concentreren op de Nederlandse les en dat het moeilijk is voor hen om aan een toekomstperspectief te werken. Ook binnen OKAN worden veel nieuwkomers aangemeld voor psychosociale begeleiding. Hun leven werd zo abrupt afgebroken dat het moeilijk is om zich op een nieuw leven te focussen. Ook de sterke afhankelijkheid van anderen zorgt voor stress. Ze hebben het gevoel dat ze machteloos zijn en vastzitten. Ze komen in een vicieuze cirkel terecht.

Bovendien vinden nieuwkomers moeilijk de toegang tot de juiste informatie. Ze geven aan zich te verliezen in de veelheid aan informatie en diensten. Informatie over dienst- en hulpverlening is vaak beperkt. Deze problemen worden uitvergroot door een gebrekkige kennis van de taal, gebrek aan toegang tot informatie in de thuistaal en door ontoereikende dienstverlening, die vaak niet op de specifieke noden van asielzoekers en vluchtelingen is afgestemd.

De rol van informele actoren in de gezinsbegeleiding

Gezinnen op de vlucht staan hier niet alleen. Vele diensten en organisaties staan klaar om hen te ondersteunen. Ook vrijwilligers spelen hierin een niet te onderschatten rol, als toeleider, als wegwijzer, als vertrouwenspersoon.

Vrijwilligers en de vrijwilligersorganisaties waarin ze zich verenigen, als informele spelers in het werkveld, maken veelal geen deel uit van de formele sociale kaart, maar in de praktijk doen zij aan sociaal werk. Zij bieden een dienst- en hulpverlening die de diensten van formele instanties in de praktijk vaak aanvult, en zelfs versterkt. ‘Op vlak van welzijn en zorg spelen zij geen te onderschatten rol’, schrijven Mieke Schrooten, Rebecca Thys en Pascal Debruyne in Sociaal Schaduwwerk (2019, Politeia).

Een vrijwilligersorganisatie is een laagdrempelig aanspreekpunt voor nieuwkomers omwille van het informele karakter van de werking. De dynamiek hulpverlener - hulpvrager die in de professionele hulpverlening kan overheersen en die bij nieuwkomers een ervaring van ongelijkheid en afhankelijkheid kan opwekken, is er minder sterk aanwezig . Bovendien brengt een vrijwilligerswerking ook een sociaal netwerk met zich mee, met houvast en aansluiting bij een groep.

Ook de ondersteuning bij basisnoden zoals voedselbedeling, spullenhulp, huisvesting, ... en het aanbod aan ontspannende (groeps)activiteiten zoals conversatietafels, kookworkshops, wandelingen in het park, … overtuigt mensen om zich bij hen aan te melden. Vele vrijwilligerswerkingen bouwen zo aan een vertrouwensband met de mensen op de vlucht.

Het is op basis van die vertrouwensrelatie gebaseerd op gelijkheid en gemeenschappelijkheid dat vrijwilligersinitiatieven in staat waren om het contact met hun mensen tijdens de lockdown te behouden. Formele diensten vielen stil. Ook vele activiteiten van de vrijwilligersorganisaties konden niet meer doorgaan. Maar via telefoontjes, WhatsApp, sociale media en “raampraatjes” hielden vrijwilligers hun mensen vast. Ondertussen herorganiseerden zij hun werking snel. Ze schakelden over op begeleiding op afstand (administratieve hulp, zoeken naar woningen, hulp bij studies, contacten met instanties...), online conversatietafels, ze verzamelden laptops en schoolboeken, startten een boodschappendienst voor wie weinig mobiel was of in quarantaine zat, ze verzamelden informatie over de COVID-19 maatregelen en verspreidde die vertaald of in eenvoudig Nederlands. Ze schakelden tolken in of maakten gebruik van beeld- of audiomateriaal, … Uiteraard heeft corona een vrij grote nadelige invloed gehad op de vrijwilligerswerkingen. Tot op vandaag sturen zij voortdurend hun werking bij naargelang de situatie. Eén ding staat hierbij voorop: de kwetsbare mensen die ze begeleiden niet loslaten.

Naar een netwerk van formele en informele actoren

De laagdrempeligheid, flexibiliteit en bereikbaarheid van de lokale vrijwilligersverenigingen werkt tegelijkertijd in de hand dat vrijwilligersorganisaties overspoeld worden met hulpvragen. Vrijwilligers geven aan dat de begeleiding van een gezin erg veel energie kost. Ze worden geconfronteerd met een veelheid aan complexe vragen waarbij ze moeten zoeken naar een antwoord in een werkveld waar ze soms niet in thuis zijn of waar ze verloren in lopen. Bovendien laat het vluchtverhaal van de gezinnen vaak een diepe indruk na bij de vrijwilligers. Ze weten niet altijd hoe hiermee om te gaan, missen soms professionele ondersteuning en kunnen hierdoor op hun eigen grenzen botsen. Vrijwilligers geven aan dat ze willen inzetten op de samenwerking met andere sociale diensten, maar zeggen dat zij moeilijk toegang vinden tot die actoren. Ze worden geconfronteerd met een overaanbod aan actoren en weten niet waar ze precies oplossingen kunnen vinden voor de specifieke vragen van het gezin. Die hoge werklast en de moeizame samenwerking met andere diensten heeft ook een impact op de kwaliteit van de ondersteuning van het gezin. Hier blijven kansen liggen voor een optimale begeleiding van een kwetsbaar gezin met een vluchtverhaal die sociale uitsluiting ervaart.

Daarom zetten we in dit project in op het netwerk waarin de vrijwilligersgroep vlot antwoord kan vinden voor de specifieke en complexe vragen in de ondersteuning van het gezin. We zetten een netwerk op waarin informele en formele actoren samenwerken en waarin vragen direct kunnen worden toegeleid naar de juiste actor. Zo krijgt ook elke actor in het netwerk de mogelijkheid om zich op de eigen expertise en sterktes te richten. Zoals eerder aangegeven ligt de kracht van een vrijwilligersgroep in het sociale netwerk en de sociale zorg die zij aanbieden.

Om dat netwerk op te zetten, starten we bij het gezin dat we via de vrijwilligersorganisatie bereiken. De vrijwilligers geven aan bij welk gezin ze op moeilijkheden botsen en waar ze problemen ervaren om de goede actoren te vinden. Wij kijken dan met die vrijwilligersgroep naar het lokale bestuur en andere actoren om de ondersteuning van dit gezin beter te kunnen laten verlopen en tegelijkertijd de vrijwilligers te ontlasten. Dit netwerk geeft ook de mogelijkheid aan de actoren van de lokale besturen om via de vrijwilligers in dit netwerk makkelijker de mensen op de vlucht te bereiken, waar het zonder formalisering van de rol van vrijwilligers lastiger is om bepaalde gezinnen/mensen op de vlucht te bereiken en de adequate ondersteuning te kunnen aanbieden.

We beogen met dit project:

  • Het in kaart brengen van formele en informele actoren rond een kwetsbaar gezin op de vlucht ter ondersteuning van dat gezin; Wie zit in dit netwerk? Welke rol vervult elke actor, Kennen de actoren elkaar? Werken zij samen? Worden alle noden van het gezin vervuld?
  • Good practises onderscheiden en inzetten op het versterken van lokale ondersteuningsnetwerken
  • Bevindingen delen met andere vrijwilligersorganisaties voor mensen op de vlucht en alle andere eerstelijnsactoren enerzijds, met het bevoegde beleid anderzijds

Om uiteindelijk bij onze finale doelstelling te komen:

  • Een optimale en duurzame lokale ondersteuning van kwetsbare gezinnen op de vlucht in armoede met het oog op het welbevinden en de levenskwaliteit van alle gezinsleden;
  • Efficiëntere werking voor elke actor via een vlotte samenwerking tussen alle actoren.

 

In samenwerking met

De verantwoordelijkheid voor de inhoudelijke informatie over het project valt bij de leden van het project zelf. 
Vluchtelingenwerk is niet verantwoordelijk voor fouten.