10-10-2026
-
Geen opvang, geen rust: hoe het Belgische opvangbeleid de mentale gezondheid van mensen op de vlucht schaadt
Hoe zorg je voor je mentale gezondheid als je niet weet waar je vannacht slaapt? Op Werelddag van de Mentale Gezondheid staan we opnieuw stil bij de impact van het Belgische niet-opvangbeleid op het mentale welzijn van mensen op de vlucht. Een rapport waaraan Vluchtelingenwerk Vlaanderen meewerkte, toont hoe het gebrek aan opvang leidt tot stress, angst en psychisch lijden. Want mentale gezondheid begint ook bij veiligheid, stabiliteit en toekomstperspectief.
10 oktober 2026 – Werelddag van de Mentale Gezondheid
Hoe zorg je voor je mentale gezondheid als je niet weet waar je vannacht slaapt? Als je voortdurend op zoek moet naar een veilige plek, medische hulp of een beetje rust? Voor mensen op de vlucht die in België geen opvang krijgen, is die onzekerheid dagelijkse realiteit.
Op deze Werelddag van de Mentale Gezondheid vragen we aandacht voor de psychologische gevolgen van het Belgische opvangbeleid. Een rapport van Artsen Zonder Grenzen, Vluchtelingenwerk Vlaanderen en andere humanitaire organisaties toont hoe de beperkte toegang tot opvang niet alleen de fysieke gezondheid, maar ook het mentale welzijn van mensen op de vlucht ernstig onder druk zet.
Leven in voortdurende onzekerheid
Een veilige plek om te slapen, toegang tot gezondheidszorg en de mogelijkheid om een toekomst op te bouwen. Het zijn fundamentele voorwaarden voor een menswaardig bestaan. Toch blijven ze voor heel wat mensen op de vlucht in België buiten bereik.
Sinds de wijzigingen aan de Opvangwet in 2025 worden bepaalde groepen mensen uitgesloten van opvang. Het gaat onder meer om mensen die al een beschermingsstatus hebben in een andere Europese lidstaat en bepaalde gezinnen waarvan kinderen een eigen asielaanvraag indienen.
De gevolgen zijn groot. Mensen die geen opvang krijgen, moeten voortdurend op zoek naar tijdelijke oplossingen. Ze zijn afhankelijk van noodopvang, humanitaire organisaties of de hulp van anderen. Een stabiele dagelijkse routine opbouwen, herstellen van ziekte of afspraken bij een zorgverlener nakomen, wordt daardoor bijzonder moeilijk.
Op 1 december 2025 stonden maar liefst 1.759 mensen op de wachtlijst voor opvang.
Mentale gezondheid onder druk
Wie voortdurend bezig is met de vraag waar die vannacht zal slapen, krijgt nauwelijks de ruimte om tot rust te komen.
Teams van Artsen Zonder Grenzen stellen bij mensen die buiten het opvangsysteem vallen hoge niveaus van angst, stress en psychisch lijden vast. De voortdurende onzekerheid, instabiele leefomstandigheden en het gebrek aan toekomstperspectief wegen zwaar op hun mentale welzijn.
Tegelijk blijft de toegang tot psychologische ondersteuning beperkt. Volgens het rapport kan in Brusselse humanitaire hulpcontexten slechts ongeveer de helft van de vastgestelde mentale gezondheidsnoden worden opgevangen.
De nood aan mentale ondersteuning is groot, maar de omstandigheden die het psychologische lijden versterken, blijven bestaan.
Mentale gezondheid is dan ook niet uitsluitend een kwestie van individuele veerkracht of toegang tot psychologische hulp. Ook veiligheid, stabiliteit, menselijke verbinding en toekomstperspectief spelen een essentiële rol.
Geen opvang betekent ook minder toegang tot zorg
De gevolgen van het opvangbeleid beperken zich niet tot het mentale welzijn.
Wie geen toegang krijgt tot een opvangcentrum, verliest vaak ook de gestructureerde medische, psychologische en sociale begeleiding die daar wordt aangeboden. Mensen worden daardoor afhankelijk van humanitaire organisaties, die zelf onder grote druk staan.
In de Humanitaire Hub in Brussel kon 85 procent van de medische noden worden opgevangen. Toch kregen 185 mensen geen toegang tot zorg door een gebrek aan capaciteit.
Ook de lichamelijke gevolgen zijn zichtbaar. Slechte hygiënische omstandigheden, blootstelling aan kou en vocht en onstabiele verblijfplaatsen dragen bij aan vermijdbare gezondheidsproblemen, waaronder huidziekten en luchtweginfecties.
Het rapport maakt duidelijk hoe nauw gezondheid en leefomstandigheden met elkaar verbonden zijn.
Opvang is geen luxe, maar een basisvoorwaarde
Op Werelddag van de Mentale Gezondheid staan we vaak stil bij het belang van zelfzorg, verbinding en psychologische ondersteuning. Terecht. Maar voor mensen die geen veilige plek hebben om te slapen, begint mentaal welzijn bij iets fundamentelers.
Je kunt niet verwachten dat mensen herstellen en opnieuw toekomstperspectief opbouwen wanneer ze voortdurend in onzekerheid moeten leven.
Vluchtelingenwerk Vlaanderen blijft daarom, samen met andere organisaties, pleiten voor een menswaardig opvangbeleid waarin de rechten, gezondheid en waardigheid van mensen op de vlucht centraal staan.
Want opvang is veel meer dan een dak boven je hoofd. Het is ook de mogelijkheid om tot rust te komen, toegang te krijgen tot zorg en opnieuw vooruit te kijken.
In april 2026 publiceerden we samen met CIRÉ, Artsen Zonder Grenzen, Médecins du Monde, BelRefugees, Caritas International en de Humanitaire Hub een rapport over de gevolgen van het Belgische niet-opvangbeleid.
Het rapport brengt de medische, psychologische en humanitaire gevolgen in kaart en toont waarom toegang tot opvang essentieel is voor de gezondheid en waardigheid van mensen op de vlucht.
