11-03-2026
-
Nieuwe EU-regels voor deportaties: wat staat er op het spel?
De Europese Commissie stelde in 2025 een nieuwe terugkeerverordening voor. Die wet moet deportaties van mensen zonder verblijfsstatus in de EU sneller en strenger maken. Een analyse van PICUM waarschuwt dat dit voorstel grote gevolgen kan hebben voor mensen zonder papieren, voor hulpverleners en voor lokale overheden.
Wat is er aan de hand?
De Europese Commissie stelde in 2025 een nieuwe terugkeerverordening voor. Die wet moet deportaties van mensen zonder verblijfsstatus in de EU sneller en vaker mogelijk maken.
Volgens PICUM dreigt dit voorstel te leiden tot meer detentie, meer controles en meer druk op mensen zonder papieren én op wie hen ondersteunt.
Achter de technische naam van deze Europese wet schuilt een ingrijpende beleidskeuze. Het voorstel vertrekt vooral vanuit één logica: mensen zonder verblijfsstatus sneller opsporen, vasthouden en verwijderen. Volgens PICUM dreigt dat fundamentele rechten verder onder druk te zetten.
Waarom is dit belangrijk?
Dit voorstel gaat niet alleen over grenscontrole of administratie. Het kan een grote impact hebben op het dagelijkse leven van mensen zonder papieren. Maar ook artsen, leerkrachten, sociaal werkers, vrijwilligers en lokale besturen kunnen de gevolgen voelen als dienstverlening en migratiecontrole steeds meer door elkaar gaan lopen.
Volgens PICUM kan dit voorstel onder meer leiden tot:
- meer en langere detentie van mensen zonder papieren;
- meer controles en detectiemaatregelen in het dagelijkse leven;
- meer angst om hulp te zoeken, bijvoorbeeld in de zorg of op school;
- meer druk op hulpverleners en lokale besturen;
- minder perspectief op stabiliteit en regularisatie.
“Een beleid dat vooral inzet op opsluiting, controle en deportatie vergroot onzekerheid en uitsluiting. Net daarom is het belangrijk om duidelijk te maken wat hier op het spel staat.”
Wat stelt de Europese Commissie precies voor?
De Europese Commissie wil met deze nieuwe wet deportaties van mensen zonder verblijfsstatus in de EU versnellen en uitbreiden. Als het voorstel wordt goedgekeurd, vervangt het de huidige Europese regels uit 2008.
Volgens PICUM zet het voorstel bijna uitsluitend in op deportatie als antwoord op irregulier verblijf. Er is veel minder aandacht voor de redenen waarom mensen zonder papieren in die situatie terechtkomen, of voor alternatieven zoals regularisatie en duurzame verblijfsoplossingen.
Wat kan dit betekenen voor mensen zonder papieren?
Voor mensen zonder papieren kan het dagelijks leven nog onzekerder en onveiliger worden. Het voorstel maakt meer detentie mogelijk en verruimt de redenen waarom iemand opgesloten kan worden.
Daarnaast dreigt de angst om opgepakt of gedeporteerd te worden nog groter te worden. Mensen kunnen daardoor medische hulp vermijden, kinderen niet meer naar school sturen, of geen misbruik meer melden uit vrees voor controles of uitzetting.
PICUM waarschuwt ook dat meer mensen in een langdurige juridische onzekerheid terecht kunnen komen, zonder stabiel verblijfsstatuut en zonder realistisch toekomstperspectief.
Wat zijn de gevolgen voor hulpverleners, scholen, zorg en lokale besturen?
Ook professionals en organisaties die mensen ondersteunen kunnen onder druk komen te staan. Denk aan artsen, leerkrachten, sociaal werkers, vrijwilligers en lokale overheden.
Als toegang tot publieke diensten steeds nauwer verbonden raakt met migratiecontrole, ondermijnt dat het vertrouwen tussen mensen en hulpverleners. Dat maakt het moeilijker om basisrechten te garanderen, zoals toegang tot zorg, onderwijs en ondersteuning.
Voor steden en gemeenten betekent dit bovendien extra spanning tussen hun opdracht om alle inwoners bescherming en dienstverlening te bieden, en Europese of nationale beleidskeuzes die sterker op controle en uitsluiting inzetten.
Wat verandert er concreet in het voorstel?
- Meer detentie: mensen zouden langer opgesloten kunnen worden, tot twee jaar.
- Ruimere deportaties: ook naar landen waar iemand geen band mee heeft.
- Meer detectiemaatregelen: meer controles en grotere kans op etnisch profileren.
- Minder bescherming: minder ruimte om eerst naar andere verblijfsoplossingen te kijken.
- Meer sancties: strengere straffen voor mensen die niet meewerken aan hun deportatie.
Zijn er ook alternatieven voor deportatie?
Ja. PICUM verwerpt het idee dat deportatie de enige mogelijke reactie is wanneer iemand geen verblijfsstatus heeft. Overheden kunnen ook kiezen voor beleid dat inzet op regularisatie, toegang tot verblijfsprocedures en bescherming van fundamentele rechten.
Zulke keuzes geven mensen meer stabiliteit en rechtszekerheid. Ze maken het ook mogelijk om deel te nemen aan de samenleving, te werken, te studeren en een leven uit te bouwen in plaats van langdurig in onzekerheid te blijven hangen.
Wat gebeurt er nu verder?
De onderhandelingen over het voorstel lopen nog. Het Europees Parlement behandelt het voorstel verder in maart 2026. Daarna volgen nog onderhandelingen tussen het Parlement en de Raad om tot een definitieve tekst te komen.
Het debat is dus nog niet voorbij. Net daarom is dit een belangrijk moment om de mogelijke gevolgen van deze plannen zichtbaar te maken en te blijven pleiten voor beleid dat mensenrechten centraal stelt.
Standpunt Vluchtelingenwerk Vlaanderen
Vluchtelingenwerk Vlaanderen volgt deze Europese plannen met grote bezorgdheid. Een beleid dat mensen zonder papieren vooral benadert via opsporing, detentie en deportatie dreigt fundamentele rechten verder af te bouwen en het werk van hulpverleners, lokale besturen en middenveldorganisaties te bemoeilijken. Wij pleiten voor menselijk beleid dat inzet op bescherming, rechtszekerheid en duurzame oplossingen.
