Seksueel geweld voor, tijdens en na de vlucht

Mensen op de vlucht kunnen op verschillende momenten seksueel geweld meemaken: in hun land van herkomst, onderweg en na aankomst. Vrouwen en meisjes lopen specifieke risico’s. Veilige omstandigheden, toegankelijke zorg en passende begeleiding zijn daarom essentieel. 

De campagne ‘In Congo is niet elk wapen een geweer’ van 11.11.11 brengt seksueel geweld in Oost-Congo onder de aandacht. Het verhaal van Riziki laat zien hoe oorlog, vluchten en seksueel geweld met elkaar kunnen samenhangen.

Seksueel geweld in Oost-Congo

In Oost-Congo gebruiken gewapende groepen seksueel geweld om mensen te vernederen, te intimideren en gemeenschappen te ontwrichten. Overlevers kunnen naast lichamelijke en psychische gevolgen ook sociale uitsluiting ervaren.

Riziki vluchtte uit Bukavu voor de oorlog. Tijdens haar vlucht zocht ze onderdak voor de nacht. Daar werd ze door gewapende mannen verkracht. Ze raakte zwanger en werd door haar familie verstoten.

Bij de lokale organisatie Hope & Peace vond ze medische hulp en psychologische begeleiding, ook voor haar dochter. Met haar campagne vraagt 11.11.11 steun voor lokale organisaties die overlevers bijstaan.

Welke risico’s bestaan er tijdens de vlucht?

Wie vlucht, kan een woning, inkomen en sociaal netwerk verliezen. Afhankelijkheid van anderen voor vervoer, voedsel of onderdak kan het risico op uitbuiting en seksueel geweld vergroten.

Dat kan gebeuren tijdens een vlucht binnen het eigen land, zoals bij Riziki, maar ook op internationale vluchtroutes. UNHCR, IOM en het Mixed Migration Centre documenteerden in 2024 seksueel geweld en uitbuiting op de landroutes door Afrika naar de Middellandse Zee. Hulp en bescherming zijn onderweg vaak nauwelijks beschikbaar.

Ook na aankomst is hulp niet altijd bereikbaar

Ook na aankomst in België kunnen mensen op de vlucht seksueel geweld meemaken. Tegelijk is de stap naar hulp niet voor iedereen even gemakkelijk.

Dokters van de Wereld beschrijft hoe mensen met een onzeker verblijfsstatuut op verschillende drempels botsen . Ze kennen hun rechten of de beschikbare hulp onvoldoende, spreken de taal niet of vrezen gevolgen voor hun verblijfsprocedure. Ook schaamte en een gebrek aan vertrouwen in instellingen kunnen hulp zoeken bemoeilijken.

Soms is iemand voor onderdak afhankelijk van de persoon die het geweld pleegt. Zonder een veilige alternatieve verblijfplaats kan het bijzonder moeilijk zijn om aan die situatie te ontsnappen.

Wat is nodig voor bescherming?

Bescherming tegen seksueel geweld vraagt aandacht tijdens het hele vluchttraject. Belangrijke onderdelen zijn:

• Preventie en veilige omstandigheden: veilige wegen naar bescherming, passende opvang en minder afhankelijkheid van mensen die de situatie kunnen misbruiken.
• Toegankelijke hulp: begrijpelijke informatie, taalondersteuning, medische zorg, psychologische begeleiding en juridische bijstand.
• Zorgvuldige opvolging: professionals die signalen herkennen, rekening houden met trauma en doorverwijzen naar passende ondersteuning.
• Een effectieve gerechtelijke aanpak: onderzoek naar geweld en vervolging van plegers.

De ervaringen en voorstellen van mensen die zelf gevlucht zijn, zijn belangrijk om die bescherming goed te organiseren.

Deze pagina focust op vrouwen en meisjes. Ook mannen, jongens en lhbti+ personen kunnen slachtoffer worden van seksueel geweld en hebben passende hulp nodig.

Steun aan overlevers in Oost-Congo

Voor Riziki en haar dochter maakt de begeleiding van Hope & Peace een verschil. Met haar campagne vraagt 11.11.11 steun voor lokale organisaties die medische, psychologische en andere ondersteuning bieden aan overlevers van seksueel geweld.

Waar kun je terecht na seksueel geweld?

In een Zorgcentrum na Seksueel Geweld is elk slachtoffer welkom, ongeacht verblijfsstatus. De centra bieden gespecialiseerde hulp. Hoe je er terechtkunt en welke hulp mogelijk is, hangt onder meer af van hoelang geleden het geweld plaatsvond.