Woonstbetredingen zetten het recht op een thuis onder druk
ACHTERGROND BIJ VIDEO 3
Woonstbetredingen zetten het recht op een thuis onder druk
De regering wil de politie woningen laten binnengaan om mensen zonder papieren aan te houden.
De federale regering wil woonstbetredingen mogelijk maken in het kader van het terugkeerbeleid. Daardoor zou de politie zonder toestemming van de bewoners een woning kunnen binnengaan om iemand zonder verblijfsrecht bestuurlijk aan te houden.
De regering benadrukt dat de maatregel gericht is op mensen die een gevaar vormen voor de openbare orde of de nationale veiligheid en die niet meewerken aan hun terugkeer. Mensenrechtenorganisaties en onafhankelijke instanties waarschuwen echter dat de gebruikte begrippen te ruim blijven en dat de voorziene waarborgen niet volstaan.
VIDEO 3
Woonstbetredingen
Wat wil de regering veranderen?
Een woning is grondwettelijk beschermd. De overheid mag die niet zomaar binnengaan zonder toestemming van de bewoners.
Het wetsontwerp creëert een uitzondering binnen het migratiebeleid. Politieagenten zouden een woning zonder toestemming mogen binnengaan om een specifiek genoemde persoon zonder papieren aan te houden. Zij kunnen daarbij worden begeleid door medewerkers van de Dienst Vreemdelingenzaken.
De maatregel zou kunnen plaatsvinden tussen 5 uur 's ochtends en 21 uur. Indien nodig kan de politie de hulp van een slotenmaker inroepen.
Het gaat bovendien niet noodzakelijk om de eigen woning van de betrokken persoon. Ook de woning van een familielid, vrienden of organisaties en mensen die onderdak bieden, kan als verblijfplaats worden beschouwd.
Het gaat niet alleen over zware criminelen
In de communicatie over de maatregel verwijst de regering vaak naar zware criminelen en mensen die een gevaar vormen voor de veiligheid.
Het wetsontwerp bevat echter geen afgebakende lijst van zware misdrijven. Het gebruikt de ruimere juridische begrippen ‘gevaar voor de openbare orde’ en ‘nationale veiligheid’.
De tekst verduidelijkt dat onwettig verblijf op zichzelf niet voldoende is. Ook het plegen van een strafbaar feit volstaat op zichzelf niet automatisch, maar kan wel meewegen in de beoordeling.
Precies daarover bestaat bezorgdheid. De term ‘openbare orde’ wordt niet nauwkeurig en restrictief gedefinieerd. In de toelichting bij het ontwerp werd zelfs herhaalde winkeldiefstal genoemd als een situatie die mogelijk binnen het toepassingsgebied kan vallen.
Wanneer een zo ingrijpende maatregel uitsluitend voor uitzonderlijke situaties bedoeld is, moet volgens Vluchtelingenwerk ook de wet die grens duidelijk en voorspelbaar vastleggen.
Een rechterlijke machtiging is geen garantie
Voor een woonstbetreding is toestemming van een onderzoeksrechter nodig. Maar die rechter baseert zich op het dossier van de Dienst Vreemdelingenzaken en moet binnen tien werkdagen beslissen. Tegen de beslissing is volgens het wetsontwerp geen beroep mogelijk.
Myria, het Federaal Migratiecentrum, waarschuwt voor vage voorwaarden, een beperkte beoordelingsruimte en onvoldoende bescherming van kwetsbare personen.
Rechterlijke controle beschermt mensenrechten alleen als de rechter de noodzaak en evenredigheid werkelijk kan beoordelen én de beslissing kan worden aangevochten.
Een woning is een thuis
Een woonstbetreding raakt meer mensen dan alleen degene die de politie zoekt.
In de woning kunnen kinderen, een partner, familieleden, vrienden of huisgenoten aanwezig zijn. Ook hun privacy, gevoel van veiligheid en recht op bescherming worden geraakt. De maatregel kan mensen bovendien afschrikken om iemand zonder papieren nog onderdak te bieden.
Dat risico is bijzonder groot voor mensen die al in een kwetsbare situatie leven. Als familieleden, vrienden, vrijwilligers of organisaties vrezen dat hun woning of opvangplaats kan worden betreden, zullen zij mogelijk minder snel onderdak aanbieden. Zo kan de maatregel niet alleen meer mensen op straat of in onveilige huisvesting doen belanden, maar ook de solidariteit met mensen zonder papieren ondermijnen.
WAT VLUCHTELINGENWERK VRAAGT
Een woning is geen adres waar iemand kan worden opgepakt
De onschendbaarheid van de woning en het recht op een privé- en gezinsleven zijn fundamentele rechten. De overheid mag die alleen beperken als dat werkelijk noodzakelijk en evenredig is.
Het wetsontwerp toont onvoldoende aan waarom bestaande, minder ingrijpende middelen niet volstaan. Ook zijn de grenzen van de maatregel niet scherp genoeg afgebakend.
Daarom vraagt Vluchtelingenwerk:
- toon overtuigend aan dat woonstbetredingen noodzakelijk zijn en onderzoek altijd eerst minder ingrijpende alternatieven;
- definieer begrippen als ‘openbare orde’ en ‘gebrek aan medewerking’ nauwkeurig en restrictief;
- geef onderzoeksrechters alle relevante informatie en voldoende ruimte om elk verzoek onafhankelijk te beoordelen;
- zorg dat betrokkenen een woonstbetreding doeltreffend juridisch kunnen aanvechten;
- bescherm kinderen, kwetsbare personen en andere bewoners.
