Eerste opvang van een gezin in de Begijnhofkerk: "Geen kinderen op straat. Punt."

De M-status geldt voor mensen die in een ander EU-land al erkend zijn als vluchteling, maar naar België komen. Volgens de Dublin-regels kunnen ze worden teruggestuurd naar het eerste land. Sinds augustus 2023 krijgen M-statushouders geen opvang meer, ook niet als ze kinderen hebben.

Kinderen hebben altijd recht op onderdak

Intussen dwingen Belgische rechters de overheid steeds vaker om gezinnen met kinderen met deze status wél op te vangen. Het Grondwettelijk Hof oordeelde in september dat kinderen 'altijd recht hebben op onderdak, ongeacht hun migratiestatus'. Ook arbeidsrechtbanken verplichten Fedasil regelmatig om gezinnen op te vangen. "Maar de beslissing om dat structureel te doen, ligt bij de politiek", klinkt het bij de advocaat van de familie – gespecialiseerd in migratierecht.

Insider Fedasil

In Le Soir getuigde een Fedasil-medewerker vorige maand dat er wel plek zou kunnen worden gemaakt voor deze gezinnen, desnoods in minder ideale omstandigheden. "De capaciteit is er, de politieke wil ontbreekt."

Vlucht uit Afghanistan, erkenning in Griekenland – en dan?

Karimi verliet Afghanistan met zijn gezin. "We vluchtten van de Taliban", vertelt hij tijdens een van zijn bezoeken aan de helpdesk van Vluchtelingenwerk. In Griekenland dienden ze een asielaanvraag in en werden ze erkend als vluchteling. "We dachten dat we opnieuw konden beginnen.", maar een week na onze erkenning stond de politie aan de deur van het opvangcentrum. We moesten vertrekken. Geen onderdak, werk of hulp meer. Alleen de straat.

De Griekse praktijk

Griekenland erkent mensen dan wel als vluchteling, maar biedt geen verdere ondersteuning. Daar betekent 'bescherming' vaak onderdak maar geen stabiliteit. De Griekse overheid houdt er maandenlang papieren in zodat mensen geen huis, werk of zorg kunnen vinden. Een zogenaamde pestmaatregel om mensen te doen verder trekken.

"Mijn zoon heeft een gebroken voet sinds Afghanistan. In Griekenland was het niet mogelijk om een dokter hiervoor te zien."

Volgens internationale mensenrechtenorganisaties zoals Amnesty International en Human Rights Watch belanden hierdoor duizenden mensen op straat, ondanks hun officiële beschermingsstatus.

We dachten: "België is anders"

"Op 7 augustus kwamen we aan in Brussel", vertelt Karimi. "Maar het heeft ons vier dagen gekost – dagen waarop we buiten hebben moeten slapen – om te weten te komen waar we asiel konden aanvragen. Niemand zei waar dat kon."

Wat ze nog niet wisten was dat het precies die week was dat de nieuwe asielmaatregel inging: mensen met een zogenaamde M-status – erkend als vluchteling in een ander Europees land - kregen geen opvang meer in België.

"Een kind moet altijd onderdak krijgen, ongeacht de migratiestatus."
— Grondwettelijk Hof België, september 2023

Nachten in Brussel

Mensen wisten hen uiteindelijk de weg te wijzen naar Dienst Vreemdelingenzaken. "Daar hebben ze ons een document laten onderteken waarin stond dat we moesten vertrekken." Families krijgen er te horen dat ze geen recht hebben op opvang omdat zij ergens anders in Europa een erkenning hebben gekregen.

"Mijn vrouw en moeder begonnen te huilen en smeekten hen om ons niet opnieuw op straat te zetten. Ze belden de beveiliging om ons buiten te zetten."

Daarna sliep de familie acht nachten in de buurt van de HUB, een humanitair centrum aan de Havenlaan in Brussel. "Er waren meer gezinnen zoals wij. Kinderen die huilden en ouders die niet wisten wat ze moesten doen."

"Jullie kunnen hier niet blijven"

Politieagenten kregen de opdracht om mensen die overnachtten aan de humanitaire HUB weg te sturen. "Jullie kunnen hier niet blijven", kregen we te horen. "Maar we wisten niet waar anders naartoe te gaan."

Sindsdien vond de familie telkens oplossingen voor enkele dagen. "Over twee dagen moeten we het Rode Kruis verlaten; we weten niet of er daarna een oplossing is voor onze familie."

Minister: "Wie op straat slaapt, kiest daarvoor"

Minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt antwoordde hierop: "Wie op straat slaapt, kiest daarvoor." Zij verwees naar de mogelijkheid om terug te keren naar Griekenland of naar het eigen herkomstland – iets wat voor dit Afghaans gezin geen mogelijkheid is.

"Hoe kunnen we in een land blijven dat ons een positieve beslissing geeft maar niets van kansen?"

De familie huilt in de raadkamer van hun advocaat. "Hoe kunnen we in een land blijven dat ons een statuut geeft, maar ons niets van mogelijkheid biedt? Geen school voor de kinderen, geen dak boven ons hoofd en geen dokter voor kwetsuren?"

"We willen werken, laat ons werken"

Karimi benadrukt: "We zijn hier niet om van de staat te profiteren; we willen werken, laat ons werken. Ze hebben ons documenten gegeven, maar ons op straat achtergelaten. Ze hebben ons geen opvang gegeven, niets; we stonden gewoon op straat met helemaal niets. We willen gewoon een normaal leven – veiligheid voor onze kinderen, een toekomst."

Onzekerheid over de toekomst

Het gezin weet niet wat de toekomst brengt. Hun advocaat bereidt een nieuwe procedure voor bij de arbeidsrechtbank om opvang af te dwingen. Maar ook als die slaagt, is het een tijdelijke oplossing.

In zijn laatste bericht schrijft hij: "Mijn dochtertje tekende vandaag weer een huis. Met een deur, ramen en een tuin. 'Voor ons gezin, papa,' zei ze. Ik hoop dat we ooit zo'n huis vinden."

* We gebruiken een andere naam om de privacy te beschermen