Erkend, maar geen thuis: lokale initiatieven vangen op waar het systeem vastloopt

In Gent leven vandaag naar schatting zo’n 400 erkende Eritrese vluchtelingen zonder vaste woonplek. Het is een situatie die al langer bekend is. Wanneer de opvang vol zit, slapen mensen op straat, in Parking Zuid of aan de Brugse Poort.

“Erkenning zou een nieuw begin moeten zijn. Maar voor velen blijkt het vooral het begin van een nieuwe onzekerheid.”

Het traject naar een woning, werk en integratie loopt vast. Wachtlijsten, drempels en administratieve procedures maken dat mensen maanden - soms jaren - blijven hangen in een situatie zonder perspectief. De groep is divers: sommigen zijn pas aangekomen, anderen proberen hier al twee of drie jaar hun leven op te bouwen.

“En toch beweegt er iets. Waar het systeem stokt, nemen lokale spelers over.”

Waar het systeem stokt, nemen lokale spelers over

Sinds oktober slaan verschillende organisaties in Gent de handen in elkaar. CAW, Stad Gent, het OCMW en Vluchtelingenwerk Vlaanderen zoeken samen naar manieren om mensen opnieuw vooruit te helpen.

Die samenwerking vertaalt zich in concrete initiatieven: van psycho-educatiesessies bij Smartminds tot workshops waarin mensen leren werken met tools zoals ItsMe. Praktische stappen die nodig zijn om mee te kunnen in de samenleving, maar die niet voor iedereen vanzelfsprekend zijn.

Daarnaast is er één initiatief dat elke week opnieuw mensen samenbrengt: informele taaloefenkansen Nederlands.

Leren, ondanks alles

Elke vrijdag om 9.30 uur verzamelt een groep Eritrese vluchtelingen in de Pannestraat in Gent. Sommigen komen recht uit een overvolle nachtopvang. Anderen hebben op straat geslapen.

Toch zijn ze er. Stipt.

Tijdens deze oefenmomenten oefenen ze Nederlands in kleine groepjes, begeleid door vrijwilligers onder leiding van Julie Weyne. Met woordenschat, gesprekken, soms een lied - elk op hun eigen tempo.

Het zijn bewust geen klassieke lessen. Er zijn geen niveaus, geen instapvoorwaarden. Iedereen kan aansluiten.

En net dat maakt het verschil.

Waar formele taallessen vaak werken met instapniveaus en groepsindelingen, vallen beginners zonder voorkennis soms uit de boot. Voor sociaal werkers betekent inschrijven bovendien extra administratie in een al overbelast systeem.

Deze oefenmomenten doorbreken dat. Ze bieden een eerste, laagdrempelige stap: gewoon beginnen spreken en vertrouwen opbouwen.

De sfeer is warm en open. Ondanks vermoeidheid en onzekerheid ontstaat er iets dat verder gaat dan taal alleen: een gevoel van gemeenschap. De wil om vooruit te gaan is tastbaar.

Toegang blijft ongelijk

Toch bereikt deze werking nog lang niet iedereen.

Veel deelnemers zijn afhankelijk van hun sociaal werker om zich in te schrijven. Door de hoge werkdruk is dat niet altijd evident. Tegelijk zijn veel erkende vluchtelingen niet op de hoogte van het bestaan van deze initiatieven.

Daarom groeit de groep vooral via informele netwerken. Via vrienden en familie vinden steeds meer mensen de weg naar de Pannestraat. Week na week sluiten nieuwe gezichten aan.

Vrouwen in een nog kwetsbaardere positie

Binnen deze groep blijft één realiteit extra onderbelicht: die van Eritrese vrouwen zonder woning.

Hun situatie is vaak nog precairder. Op straat lopen zij een groter risico op onveiligheid en uitbuiting. Tegelijk zijn ze minder zichtbaar en moeilijker te bereiken.

Daarom startte op vrijdag 23 januari 2026 een aparte vrouwenwerking in Gent.

Tijdens een eerste bijeenkomst gingen vrouwen met elkaar in gesprek, ondersteund door een tolk die Tigrinya, Engels en Nederlands spreekt. Zo kregen ook vrouwen die de taal nog niet beheersen de ruimte om zich uit te drukken.

Ruimte om zelf te bepalen wat nodig is

De insteek was bewust anders. Geen vooraf bepaald aanbod, maar luisteren. De vrouwen gaven zelf aan wat voor hen belangrijk is, zonder tussenkomst van sociaal werkers of anderen.

In het begin was het onwennig. Maar in een open sfeer, met koffie en koekjes, kwamen al snel ideeën naar boven.

Nederlands leren en oefenen bleek een duidelijke prioriteit. Maar ook iets anders werd uitgesproken: de nood aan ademruimte in een zwaar dagelijks leven.

Even ontspannen. Wandelen met vriendinnen. Samen lachen. Dansen op muziek.

Kleine momenten die helpen om vol te houden.

Lokale kracht botst op structurele grenzen

Wat in Gent gebeurt, toont twee dingen tegelijk.

Enerzijds is er een sterke lokale dynamiek: organisaties, vrijwilligers en deelnemers die samen bouwen aan oplossingen en inspelen op noden die vandaag zichtbaar zijn.

Anderzijds maakt het ook duidelijk waar het systeem tekortschiet.

Zolang erkende vluchtelingen geen toegang krijgen tot stabiele huisvesting en laagdrempelige ondersteuning, blijven lokale initiatieven noodgedwongen opvangen wat structureel ontbreekt.

En toch maken ze elke week opnieuw het verschil. Op vrijdagochtend, in een zaal in de Pannestraat — waar mensen, ondanks alles, blijven komen. Blijven leren. Blijven vooruitgaan.

Auteur: Lise Droogné