Caritas International, ORBIT vzw, Vluchtelingenwerk Vlaanderen en Ukrainian Voices vragen een duurzaam beleid voor ontheemden uit Oekraïne. Niet later, maar nu.
De oorlog in Oekraïne duurt bijna vier jaar. Intussen werd het Europese statuut van tijdelijke bescherming verlengd tot 4 maart 2027. Die verlenging biedt tijdelijk ademruimte, maar lost de fundamentele onzekerheid niet op. Voor duizenden mensen blijft de vraag dezelfde: waar kunnen we wonen, welke rechten hebben we, en hoe ziet onze toekomst eruit?
“Tijdelijke bescherming mag geen langdurige onzekerheid worden.”
Vandaag krijgen nog steeds mensen uit Oekraïne tijdelijke bescherming. Tegelijk neemt de opvangcapaciteit af. In Vlaanderen sluiten nooddorpen, de subsidiëring van opvang loopt af en de noodopvang wordt steeds beperkter. Daardoor belanden ontheemden vaker in precaire situaties, soms zelfs in dakloosheid.
Registratie mag geen drempel worden
Een eerste probleem ontstaat al bij de registratie. Door beperkte capaciteit moeten mensen soms dagen of weken wachten op een afspraak. Wie nog niet alle documenten kan voorleggen, dreigt bovendien tussen de mazen van het net te vallen.
De organisaties vragen daarom een vlotte, transparante en menswaardige registratieprocedure. Noodopvang moet toegankelijk zijn vanaf het moment dat iemand bescherming vraagt, niet pas nadat het statuut officieel is toegekend.
Een dak boven het hoofd is de basis
Opvang en huisvesting zijn geen randvoorwaarden. Ze zijn noodzakelijk om toegang te krijgen tot verblijf, sociale rechten, onderwijs, werk en integratie. Zonder stabiele woonplek wordt elke volgende stap moeilijker.
Daarom vragen de organisaties een duidelijk regelgevend kader, voldoende noodopvang en een betere doorstroom naar duurzame huisvesting. Federale, regionale en lokale overheden moeten hun verantwoordelijkheden helder afstemmen, zodat niemand zonder hulp achterblijft.
De aanbevelingen vragen onder meer:
- voldoende capaciteit in het registratiecentrum;
- noodopvang vanaf de aanvraag tot bescherming;
- duurzame financiering voor lokale opvang en transitiehuisvesting;
- actieve inzet van leegstaande woningen en tijdelijke woonoplossingen;
- extra ondersteuning voor kwetsbare profielen en grote gezinnen.
Lokale besturen en middenveld blijven onmisbaar
Lokale besturen, OCMW’s, vrijwilligers en middenveldorganisaties dragen al jaren een groot deel van de ondersteuning. Maar hun draagkracht staat onder druk. Als specifieke Oekraïne-werkingen verdwijnen in het reguliere aanbod, mag dat niet leiden tot minder kwaliteit of minder toegankelijkheid.
De organisaties vragen daarom blijvende ondersteuning, voldoende tolken, duidelijke financiering en ruimte voor gemeenschapsplekken waar ontheemden zelf kunnen deelnemen, organiseren en mee vorm geven aan hun toekomst.
Onderwijs en werk vragen blijvende investeringen
Ook onderwijs en werk blijven cruciaal. De specifieke onderwijsmaatregelen voor Oekraïense leerlingen en studenten moeten verlengd worden, zodat scholen flexibel kunnen inspelen op de realiteit van ontheemding, onzekerheid en psychosociale noden.
Op de arbeidsmarkt moeten drempels verder worden weggewerkt. Toegang tot taallessen, vorming over de Belgische arbeidsmarkt en bescherming tegen misbruik zijn daarbij essentieel.
“Integratie lukt alleen wanneer mensen zekerheid, ondersteuning en perspectief krijgen.”
Na maart 2027 is een duurzaam statuut nodig
De verlenging tot 2027 mag geen excuus zijn om moeilijke beslissingen uit te stellen. Er is nu al nood aan een toekomstgericht beleid. De organisaties vragen een duurzaam Europees statuut dat rekening houdt met de geopolitieke realiteit, het recht op gezinsleven en de nood aan mobiliteit tussen Oekraïne en de Europese Unie.
Tegelijk moet de overstap naar bestaande verblijfsstatuten eenvoudiger worden voor wie in aanmerking komt via werk, studies of gezinsleven. Mensen moeten tijdig geïnformeerd worden en administratieve obstakels mogen geen onnodige drempel vormen.
Geen vergeten groepen
Een toekomstig beleid moet ook oog hebben voor mensen in kwetsbare of complexe situaties: Roma, niet-begeleide minderjarigen, mensen met medische noden, derdelanders met een afgeleid statuut en personen uit Oekraïne die al vóór 24 februari 2022 in België waren.
Net deze groepen dreigen vandaag het snelst uit beeld te verdwijnen. Zij hebben duidelijkheid, bescherming en perspectief nodig.
Drie duidelijke keuzes
Een menswaardig beleid voor ontheemden uit Oekraïne moet snelle bescherming bieden, integratie mogelijk maken en zekerheid combineren met flexibiliteit.
Lees de volledige aanbevelingen
Transitie na afloop van tijdelijke bescherming in België: de toekomstige uitdagingen
